Psikoloji Sözlüğü
Ruh sağlığı terimlerini, terapi yaklaşımlarını ve psikolojik kavramları anlaşılır bir dille keşfedin.
Merak ettiğiniz psikolojik kavramların detaylı açıklamalarına, belirtilerine ve başa çıkma yöntemlerine aşağıdan ulaşabilirsiniz. Sözlüğümüz düzenli olarak güncellenmektedir.
Agorafobi
Kişinin aniden panik atak geçireceği, sıkışıp kalacağı, kaçamayacağı veya yardım alamayacağı korkusuyla kalabalık veya açık alanlardan kaçınmasıdır.
Aleksitimi (Duygu Sağırlığı)
Kişinin kendi duygularını fark etmede, tanımlamada ve başkalarına ifade etmede yaşadığı belirgin yetersizlik durumudur.
Ana Karakter Sendromu (Main Character Syndrome)
Kişinin hayatını bir kurgu (film veya roman), kendini o kurgunun başrolü, çevresindeki diğer insanları ise sadece yan karakterler veya figüranlar olarak görmesidir.
Anksiyete (Yaygın Kaygı Bozukluğu)
Kişinin ortada somut bir tehlike yokken hissettiği sürekli, aşırı ve kontrol edilemeyen endişe halidir.
Antisosyal Kişilik Bozukluğu (Psikopati/Sosyopati)
Başkalarının haklarını sürekli ihlal etme, yasalara uymama, empati kuramama ve pişmanlık duymama ile karakterize bir bozukluktur.
Aşağılık Kompleksi (İnferiorite)
Kişinin kendisini diğer insanlardan sürekli olarak daha değersiz, yetersiz ve başarısız hissetmesi, bu hissi bastırmak için de aşırı ve yorucu savunma mekanizmaları geliştirmesidir.
Bağlanma Stilleri (Güvenli, Kaygılı, Kaçıngan)
Bebeklik döneminde bakım verenle kurulan ilişkinin, yetişkinlikteki romantik ilişkilerimize ve insanlara duyduğumuz güvene yansımasıdır.
Bed Rotting (Yatakta Çürüme Eğilimi)
Kişinin tükenmişlik ve stresle başa çıkmak adına, kişisel bakımını bile aksatarak saatlerce veya günlerce bilinçli bir şekilde yataktan çıkmamasıdır.
Beden Dismorfik Bozukluğu (Beden Algı Bozukluğu)
Kişinin fiziksel görünümündeki gerçekte var olmayan veya başkalarının fark etmediği ufak bir kusuru zihninde büyüterek takıntı haline getirmesidir.
Bilişsel Çarpıtma
Zihnimizin olayları gerçeğinden farklı, genellikle olumsuz ve abartılı bir şekilde yorumlamasına neden olan düşünce hatalarıdır.
Bilişsel Çelişki (Cognitive Dissonance)
Kişinin inançları, değerleri ile davranışları birbiriyle uyuşmadığında zihninde yaşadığı yoğun rahatsızlık ve içsel gerilim durumudur.
Bipolar Bozukluk (Manik-Depresif)
Kişinin ruh halinde, enerjisinde ve aktivite seviyesinde birbirine tamamen zıt iki uç (mani ve depresyon) arasında yaşadığı biyolojik değişimlerdir.
Borderline (Sınırda) Kişilik Bozukluğu
Kişinin duygularında, insan ilişkilerinde ve benlik algısında yaşadığı aşırı ve ani dalgalanmalarla karakterize bir kişilik yapılanmasıdır.
Boreout Sendromu (Sıkıntıdan Tükenme)
İş hayatında çok çalışmaktan değil; aksine yapacak iş bulamamaktan, anlamsızlıktan ve kronik can sıkıntısından kaynaklanan ağır psikolojik çöküştür.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
Kişinin odaklanmada zorluk, dürtüsel davranma ve aşırı hareketlilik (veya zihinsel hiperaktivite) yaşadığı nörogelişimsel bir durumdur.
Doom Spending (Kriz / Kıyamet Harcaması)
Ekonomik belirsizliklerin ve geleceğe dair kaygıların tavan yaptığı dönemlerde, insanların umutsuzlukla anlık hazlar için kontrolsüzce para harcamasıdır.
Dunning-Kruger Etkisi (Cahil Cesareti)
Bir alanda yeterli bilgi ve beceriye sahip olmayan kişilerin, kendi yeteneklerini devasa boyutlarda abartması ve üstün görmesi yanılgısıdır.
Duygusal Yeme (Emotional Eating)
Fiziksel bir açlık hissetmemesine rağmen; stres, üzüntü, öfke, yalnızlık veya can sıkıntısı gibi duyguları bastırmak için kontrolsüzce yemek yeme davranışıdır.
Eko-Anksiyete (İklim Kaygısı)
İklim krizinin, çevresel felaketlerin ve doğanın yok oluşunun getirdiği belirsizlikler karşısında hissedilen kronik ve yoğun varoluşsal korkudur.
Ekoizm (Echoism)
İlgi odağı olmaktan, takdir görmekten veya kendi ihtiyaçlarını dile getirmekten aşırı derecede korkma ve sürekli başkalarının yankısı (gölgesi) olmayı tercih etme durumudur.
EMDR Terapisi
Geçmiş travmatik anıların beyindeki olumsuz etkilerini silmeyi hedefleyen bilimsel ve oldukça etkili bir psikoterapi yöntemidir.
Eşbağımlılık (Codependency)
Kişinin kendi özdeğerini ve varoluşunu, sorunlu veya bağımlı bir partnere bakım vermeye, onu 'kurtarmaya' veya kontrol etmeye endekslediği toksik ilişki dinamiğidir.
Gaslighting
Bir kişinin kendi hafızasından, algısından ve akıl sağlığından şüphe etmesine yol açan sistematik psikolojik manipülasyon taktiğidir.
Ghosting (İlişkide Aniden Kaybolma)
Bir ilişkideki taraflardan birinin, hiçbir açıklama yapmadan ve ortada belirgin bir sebep yokken aniden tüm iletişimi koparmasıdır.
Gizli Narsisizm (Covert Narcissism)
Klasik narsisizmin aksine dışa dönük, gösterişli ve kibirli görünmeyen; kendini acındırma, mağdur edebiyatı ve pasif-agresif yollarla ilgi çekmeye çalışan gizli egoizm türüdür.
İç İçe Geçmiş Aile Dinamiği (Enmeshment / Sınır Yitimi)
Aile üyeleri arasında kişisel sınırların tamamen yok olduğu, bireylerin kendi duygularını ve bağımsız kimliklerini geliştirmelerine izin verilmeyen sağlıksız aile yapısıdır.
İmposter (Sahtekar) Sendromu
Kişinin elde ettiği başarıları hak etmediğine, her şeyin şans olduğuna ve bir gün 'sahtekar' olduğunun ortaya çıkacağına dair duyduğu yoğun korkudur.
İntikamcı Uyku Ertelemesi (Revenge Bedtime Procrastination)
Gündüz saatlerinde kendi hayatı, işi veya zamanı üzerinde kontrol sahibi olamayan bireylerin, gece uyku vaktinden feragat ederek kendilerine ait bir özgürlük alanı yaratma çabasıdır.
Karanlık Üçlü (Dark Triad)
Psikolojide en tehlikeli ve yıkıcı karakter özelliklerinin bir araya geldiği; Narsisizm, Makyavelizm ve Psikopati üçlüsünü ifade eden kavramdır.
Kendini Sabote Etme (Öz Yıkım / Self-Sabotage)
Kişinin, başarıya, mutluluğa veya sağlıklı bir ilişkiye çok yaklaşmışken, bilinçdışı bir şekilde kendi çabalarını baltalayacak hatalar yapmasıdır.
Klinik Mükemmeliyetçilik (Perfectionism)
Kişinin hem kendisine hem de çevresine karşı ulaşılması imkansız, kusursuz standartlar belirlemesi ve kendi değerini yalnızca bu hedeflere ulaşmakla ölçmesidir.
Majör Depresif Bozukluk (Depresyon)
Kişinin en az iki hafta boyunca sürekli hissettiği derin çöküş, ilgi kaybı ve enerjisizlik durumudur.
Mandela Etkisi (Kolektif Sahte Anı)
Büyük bir insan grubunun, geçmişte yaşanmış bir olayı, bir görseli veya bir sözü gerçekte olduğundan tamamen farklı bir şekilde hatırlaması (yanılsaması) durumudur.
Mindfulness (Bilinçli Farkındalık)
Dikkatimizi kasıtlı olarak ve yargılamadan, içinde bulunduğumuz 'şimdiki ana' ve o anki deneyimlerimize yönlendirme becerisidir.
Mobbing (İş Yerinde Psikolojik Şiddet)
İş yerinde bir veya birkaç kişi tarafından, belirli bir çalışana yönelik sistematik, düşmanca ve ahlak dışı psikolojik baskı sürecidir.
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
Kişinin zihnine istemsizce gelen rahatsız edici düşünceler (obsesyon) ve bu düşünceleri rahatlatmak için yaptığı tekrarlayıcı davranışlar (kompulsiyon) döngüsüdür.
Overthinking (Aşırı Düşünme Sendromu)
Geçmişte yaşanmış olayları veya gelecekteki ihtimalleri, kişiyi zihinsel olarak yoracak ve eylemsiz bırakacak düzeyde takıntılı şekilde düşünme halidir.
Öğrenilmiş Çaresizlik
Kişinin ardışık başarısızlıklar veya kontrol edemediği olumsuz olaylar sonucunda, durumu değiştirebileceğine dair inancını tamamen kaybetmesi halidir.
Öz Şefkat (Self-Compassion)
Kişinin acı çektiğinde veya başarısız olduğunda, sevdiği bir dosta yaklaşacağı gibi kendine de anlayışlı ve nazik yaklaşabilmesidir.
Panik Bozukluk ve Panik Atak
Beklenmedik anlarda aniden ortaya çıkan, kişiye kalp krizi geçiriyormuş veya ölüyormuş hissi veren şiddetli korku nöbetleridir.
Pasif Agresif Davranış
Öfke, kırgınlık veya rahatsızlık gibi olumsuz duyguların doğrudan değil, dolaylı, üstü kapalı ve 'pasif' yollarla ifade edilmesidir.
People Pleasing (İnsanları Memnun Etme İhtiyacı)
Kişinin sevilmek, onay görmek veya çatışmadan kaçınmak uğruna kendi sınırlarını ihlal edip sürekli başkalarının isteklerine boyun eğmesidir.
Phubbing (Telefonla Görmezden Gelme)
Biriyle fiziksel olarak aynı ortamda bulunurken, iletişim kurmak yerine sürekli telefon veya teknolojik bir cihazla ilgilenerek karşı tarafı yok sayma davranışıdır.
Prokrastinasyon (Kronik Erteleme Davranışı)
Kişinin yapması gereken önemli işleri veya sorumlulukları, olumsuz sonuçlar doğuracağını bilmesine rağmen sürekli olarak geciktirmesi halidir.
Psikolojik Dayanıklılık (Resilience / Yılmazlık)
Zorluklar, travmalar veya büyük stres faktörleri karşısında insanın yıkılmamakla kalmayıp, bu krizlerden toparlanarak ve öğrenerek çıkabilme kapasitesidir.
Psikosomatik Rahatsızlıklar
Tıbbi ve fizyolojik hiçbir temeli olmamasına rağmen, tamamen psikolojik stres ve bastırılmış duyguların bedende fiziksel hastalıklara ve ağrılara dönüşmesidir.
Reaktif İstismar (Reactive Abuse)
Sistematik psikolojik şiddete uğrayan kurbanın, sonunda dayanamayarak öfke patlaması yaşaması ve asıl istismarcının bu anı kullanarak kurbanı 'saldırgan' ilan etmesidir.
Resenteeism (İçerleyerek Çalışma)
Çalışanın işinden nefret etmesine ve ayrılmak istemesine rağmen finansal veya çevresel zorunluluklardan dolayı ayrılamayıp, bu öfkeyi iş yerinde açıkça ve negatif bir tavırla sergilemesidir.
Sağlık Anksiyetesi (Hastalık Hastalığı / Hipokondriyazis)
Kişinin bedenindeki en ufak, zararsız bir fiziksel belirtiyi bile ölümcül veya tedavisi olmayan bir hastalığı olduğuna yorarak yoğun korku yaşamasıdır.
Silahlaştırılmış Beceriksizlik (Weaponized Incompetence)
Bir kişinin, sorumluluktan kaçmak veya bir işi başkasına yıkmak amacıyla o işi bilerek kötü, eksik veya hatalı yapmasıdır.
Sosyal Anksiyete Bozukluğu (Sosyal Fobi)
Başkaları tarafından izlenme, yargılanma, eleştirilme veya küçük düşme korkusu nedeniyle sosyal ortamlardan kaçınma durumudur.
Stockholm Sendromu
Baskı, şiddet veya istismar altında yaşayan bir kişinin, kendisine eziyet eden kişiye karşı istemsizce duygusal bir bağ, sempati ve hayranlık geliştirmesidir.
Toksik Pozitiflik
Karşılaşılan zorluklar ne kadar ağır olursa olsun, sürekli neşeli ve olumlu bir tutum sergilemesi gerektiği yönündeki gerçek dışı dayatmadır.
Travma Bağı (Trauma Bonding)
İstismar, şiddet veya yoğun psikolojik manipülasyon içeren toksik bir ilişkide, kurbanın istismarcısına karşı geliştirdiği koparılamaz duygusal bağımlılıktır.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
Kişinin hayatını tehdit eden ağır bir olay (kaza, deprem, saldırı) yaşadıktan veya şahit olduktan sonra gelişen kalıcı psikolojik sarsıntıdır.
Tükenmişlik Sendromu (Burnout)
Uzun süreli ve yoğun stresin yol açtığı fiziksel, duygusal ve zihinsel bitkinlik halidir.
Yas ve Kayıp Süreci (Grief)
Sevilen birinin ölümü, ayrılık, iş kaybı veya büyük bir yaşam arzusunun yitirilmesi ardından verilen doğal, çok boyutlu ve iyileştirici duygusal tepkidir.
Yeme Bozuklukları (Anoreksiya ve Bulimia)
Kişinin yiyeceklerle, kilosuyla ve beden algısıyla aşırı ve sağlıksız bir zihinsel meşguliyet içinde olduğu psikiyatrik hastalıklardır.
Yüksek Duyarlı Birey (HSP - Highly Sensitive Person)
Nörolojik bir yapı olarak; çevresel uyaranları, sesleri, ışıkları ve diğer insanların duygularını normale göre çok daha yoğun ve derinden algılama durumudur.