Bilişsel Çelişki (Cognitive Dissonance) Nedir?

Kapsamlı Tanım

İnsan beyni tutarlılık ister. Hem sağlığını çok önemseyip hem de sigara içtiğinizde zihniniz alarm verir; çünkü inançla eylem çelişiyordur. Bilişsel çelişki yaşayan beyin, bu acı verici gerilimi azaltmak için eylemi bırakmak yerine genellikle inancı büker. 'Nasıl olsa dedem de sigara içiyordu, 90 yıl yaşadı' diyerek durumu rasyonalize (mantığa bürüme) eder. Toksik ilişkilere devam eden kurbanların 'Bana vuruyor ama aslında beni çok seviyor' demesi de bu çelişkiyi yatıştırma çabasıdır.

Belirtileri Nelerdir?

• Kötü bir alışkanlık veya yanlış bir karar yüzleşmesi yapıldığında hemen savunmaya geçme
• İnançlarla çelişen davranışları haklı çıkarmak için mantıksız mazeretler üretme (Rasyonalizasyon)
• Kendi fikirlerini destekleyen bilgileri abartırken, karşıt kanıtları tamamen görmezden gelme
• Seçim yaptıktan sonra (örn: pahalı bir araba aldıktan sonra) diğer seçenekleri kötüleyerek kendini rahatlatma

Nasıl Başa Çıkılır?

Çelişkiyi fark ettiğinizde beyninizin ürettiği ucuz bahaneleri bir kenara bırakıp, rahatsızlık verici gerçekle (Evet, yanlış bir tercih yaptım veya bana zarar veriyor) yüzleşmek gerekir. Kabul etmek, bilişsel esnekliği artırır.