Psikoloji Sözlüğü

Felaketleştirme (Catastrophizing) Nedir?

Kişinin karşılaştığı sıradan, küçük bir olumsuzluğu veya belirsizliği, zihninde mantık dışı bir şekilde büyüterek hızla 'olabilecek en korkunç, yıkıcı ve geri dönülemez sonuca' (felakete) bağlamasıdır.

Kapsamlı Tanım

Bilişsel Davranışçı Terapi'de (BDT) en sık rastlanan 'Bilişsel Çarpıtma' (Düşünce hatası) türüdür. Felaketleştiren beyin, karıncayı sadece fil yapmakla kalmaz, o filin dünyayı ezeceğine inanır. Patronunuz size 'Yarın odama gel, bir konuyu konuşmamız lazım' yazdığında, sağlıklı bir beyin 'Bir iş verecek herhalde' der. Felaketleştiren beyin ise o saniye 'Kesin kovuldum, kirayı ödeyemeyeceğim, evsiz kalacağım, hayatım bitti' senaryosunu yazar ve kişi o gece korkudan uyuyamaz.

📝

Bu Durumu Yaşadığınızı Mı Düşünüyorsunuz?

Zihninizden geçen olumsuz düşünceleri, tükenmişlik hissini veya ilişkinizdeki stres düzeyini bilimsel klinik ölçeklerle test edin.

Ücretsiz Psikolojik Testleri Çöz →

Belirtileri Nelerdir?

Ufak bir baş ağrısını anında 'beyin tümörü' olarak yorumlama (Sağlık anksiyetesi)
Çocuğun/Eşin telefonu 10 dakika açmamasını direkt kaza veya ölüm ihtimaliyle açıklama
Zihnin sürekli bir 'Ya şöyle olursa... ve onun sonucunda hayatım mahvolursa' zincirleme reaksiyonu üretmesi
Bu felaket senaryolarının gerçek olma ihtimali %1 bile olsa, beynin bunu %100 kesinmiş gibi bedene (panik olarak) yaşatması

Nasıl Başa Çıkılır?

Felaketleştirmeyi durdurmak için 'Kanıt Testi' yapılmalıdır. Zihniniz o felaket senaryosunu yazdığında elinize bir kağıt alın ve sorun: 1) Bu felaketin olacağına dair somut kanıtım ne? 2) Olmayacağına dair kanıtım ne? 3) En kötü ihtimal bile gerçekleşse, benim buna karşı ne gibi çözümlerim (B planım) var? Mantık, korkuyu her zaman küçültür.

Sıkça Sorulan Sorular

S: Neden beynimiz felaket senaryoları üretir?

C: Bu aslında ilkel (evrimsel) bir hayatta kalma mekanizmasıdır. Mağara dönemindeki atalarımız çalıdan gelen sesi rüzgar değil de 'Aslan' (felaket) olarak algıladıkları için hayatta kaldılar. Ancak modern dünyada, patronun mailine aslan muamelesi yapmak bizi korumaz, sadece hasta eder.

Döngüyü Uzman Desteğiyle Kırın

Okuduğunuz bu durum hayat kalitenizi düşürüyor ve tek başınıza aşmakta zorlanıyorsanız, klinik psikolog kadromuzdan destek alabilirsiniz:

📍 Şişli Psikolog 📍 Nişantaşı Psikolog 📍 Beşiktaş Psikolog 💻 Online Terapi

Bunları da Öğrenin

Anksiyete (Yaygın Kaygı Bozukluğu)

Kişinin ortada somut bir tehlike yokken hissettiği sürekli, aşırı ve kontrol edilemeyen endişe halidir.

Majör Depresif Bozukluk (Depresyon)

Kişinin en az iki hafta boyunca sürekli hissettiği derin çöküş, ilgi kaybı ve enerjisizlik durumudur.